Trong những năm gần đây, hệ thống bảo hiểm y tế (BHYT) tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, với tỷ lệ bao phủ lên tới 94,2% dân số (tính đến cuối năm 2024). Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc đảm bảo quyền lợi khám chữa bệnh miễn phí toàn diện cho người dân. Theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, ngành Y tế đang nghiên cứu sửa đổi Luật BHYT để hướng tới mục tiêu này. Bài viết sẽ phân tích định hướng sửa đổi, đánh giá thực trạng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách BHYT, đảm bảo công bằng và bền vững tài chính.
Nội dung
1. Thực Trạng Bảo Hiểm Y Tế Hiện Nay
1.1. Tỷ Lệ Bao Phủ và Kết Dư Quỹ BHYT
Theo Ths. Hoàng Trung Tuấn (Phó Vụ trưởng Vụ BHYT, Bộ Y tế), đến cuối năm 2024, tỷ lệ người dân tham gia BHYT đạt 94,2%, một con số ấn tượng so với nhiều quốc gia đang phát triển. Đặc biệt, quỹ BHYT liên tục kết dư, với 40.000 tỷ đồng vào năm 2023 và dự kiến tăng thêm trong năm nay. Điều này cho thấy khả năng cân đối tài chính tốt, tạo tiền đề mở rộng quyền lợi cho người dân.
1.2. Cơ Chế Đóng – Hưởng Hiện Hành
Hiện nay, chính sách BHYT phân chia thành 5 nhóm đối tượng chính dựa trên trách nhiệm đóng góp:
-
Nhóm 1: Người lao động và người sử dụng lao động đóng (4,5% lương).
-
Nhóm 2: Người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH dài hạn (do tổ chức BHXH đóng).
-
Nhóm 3: Ngân sách Nhà nước chi trả toàn bộ (trẻ em dưới 6 tuổi, người nghèo, dân tộc thiểu số…).
-
Nhóm 4: Ngân sách hỗ trợ một phần (hộ cận nghèo, sinh viên, lao động tự do…).
-
Nhóm 5: Tham gia tự nguyện theo hộ gia đình.
Mô hình này giúp phổ cập BHYT toàn dân, đồng thời chia sẻ gánh nặng tài chính giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
2. Định Hướng Sửa Đổi Luật BHYT
2.1. Mục Tiêu Khám Chữa Bệnh Miễn Phí Toàn Dân
Theo GS.TS Trần Văn Thuấn (Thứ trưởng Bộ Y tế), việc sửa đổi Luật BHYT nhằm cụ thể hóa các nội dung tiến tới miễn phí khám chữa bệnh cho người dân. Trọng tâm bao gồm:
-
Mở rộng danh mục dịch vụ y tế được chi trả, đặc biệt là sàng lọc, phát hiện sớm các bệnh nguy hiểm (ung thư, tim mạch, tiểu đường…).
-
Nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm tình trạng phân biệt đối xử giữa bệnh nhân có BHYT và tự chi trả.
2.2. Đề Xuất Đóng BHYT Theo Thu Nhập Thay Vì Lương Cơ Bản
PGS.TS Phạm Ngọc Đông (Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương) cho rằng, hiện nay mức đóng BHYT theo lương cơ bản (4,5%) là quá thấp, không tương xứng với chi phí y tế thực tế. Ông đề xuất:
-
Áp dụng cơ chế đóng theo thu nhập thực tế (thay vì lương cơ bản) để tăng nguồn thu cho quỹ BHYT.
-
Đảm bảo công bằng: Người có thu nhập cao đóng nhiều hơn, người thu nhập thấp được hỗ trợ.
“Nếu đóng theo thu nhập, quỹ BHYT sẽ đủ mạnh để chi trả tốt hơn, giảm nguy cơ vỡ quỹ.” – PGS.TS Phạm Ngọc Đông.
2.3. Cập Nhật Phác Điều Trị và Công Nghệ Y Tế
Một vấn đề khác là độ trễ trong thanh toán BHYT đối với các phương pháp điều trị mới. PGS Đông kiến nghị:
-
Rút ngắn thời gian phê duyệt các phác đồ, máy móc y tế mới (trong vòng 1 năm).
-
BHYT nên chi trả kịp thời cho các kỹ thuật tiên tiến, tránh tình trạng bệnh viện phải chờ đợi hoặc bệnh nhân tự chi trả.
3. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện BHYT
3.1. Tăng Cường Hiệu Quả Quản Lý Quỹ BHYT
-
Minh bạch hóa chi tiêu, tránh lãng phí trong khám chữa bệnh.
-
Ứng dụng công nghệ AI để dự báo nhu cầu sử dụng dịch vụ, tối ưu phân bổ ngân sách.
3.2. Mở Rộng Đối Tượng Tham Gia BHYT
-
Khuyến khích người lao động tự do, hộ kinh doanh cá thể tham gia BHYT thông qua chính sách hỗ trợ linh hoạt.
-
Tăng cường truyền thông để người dân hiểu rõ lợi ích của BHYT.
3.3. Đảm Bảo Chất Lượng Dịch Vụ Y Tế
-
Xóa bỏ sự phân biệt giữa bệnh nhân có BHYT và tự trả.
-
Nâng cao đạo đức ngành y, đảm bảo bác sĩ điều trị công bằng cho mọi bệnh nhân.
Việc sửa đổi Luật BHYT hướng tới khám chữa bệnh miễn phí toàn dân là một bước tiến quan trọng trong cải cách hệ thống y tế. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần:
✅ Đổi mới cơ chế tài chính (đóng theo thu nhập, tăng hiệu quả quản lý quỹ).
✅ Mở rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ (cập nhật phác đồ, công nghệ mới).
✅ Đảm bảo công bằng xã hội, không để người nghèo bị bỏ lại phía sau.
Chỉ khi kết hợp đồng bộ các giải pháp, Việt Nam mới có thể xây dựng một hệ thống BHYT bền vững, công bằng và hiệu quả, đúng với tinh thần “Không ai bị bỏ lại phía sau” như chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.
